Blockchain is geen duizend-dingen-doekje

Blockchain is geen duizend-dingen-doekje

04 oktober 2018

Als meerdere generaals van verschillende kanten met hun troepen een stad aanvallen, willen ze zeker weten dat de anderen ook tegelijkertijd aanvallen. Want alleen redden ze het niet tegen de vijand. Ze moeten elkaar dus kunnen vertrouwen, maar dat is lastig want ze kunnen elkaar natuurlijk beduvelen door niet mee te doen. Het is een vertrouwensprobleem, wat in de wiskunde bekend staat als het probleem van de Byzantijnse Generaals.

Satoshi Nakamoto, pseudoniem van een in nevelen gehulde Japanner die alom wordt gezien als de ontwerper van Bitcoin, heeft dat probleem jaren geleden op cryptografische wijze opgelost. Zijn oplossing kennen we nu als het onderhuidse mechanisme van Bitcoin, een voorbeeld van
een blockchain toepassing.

Hoe werkt dat?

Kleine disclaimer: bij de volgende vier zinnen krijgt een aantal blockchain-experts waarschijnlijk een woede-oprisping vanwege al te ver gaande versimpeling. In het geval van Bitcoin komt het erop neer dat er een elektronisch kasboek van alle Bitcoin betalingen waar dan ook ter wereld wordt bijgehouden. Dat kasboek – oftewel blockchain – staat op de computers van duizenden anderen. Elke transactie wordt direct geregistreerd in de blockchain van duizenden anderen. En zo’n transactie kan alleen doorgaan als alle blockchains op die computers ‘goedkeuring’ geven door vast te stellen dat alle kasboeken exact gelijk zijn.

De essentie daarvan is geweldig: de controle op een transactie vindt niet plaats door een bank of een andere tussenpartij, maar door het netwerk. Het perspectief is dus een prachtige wereld waarin je betrouwbaar zaken kunt doen in een systeem waarin ook onbetrouwbare partners bestaan. Sjoemelen kan eenvoudig niet in zo’n decentraal georganiseerde wereld. We zijn niet langer overgeleverd aan centrale autoriteiten – zoals banken – die we niet langer vertrouwen. En het wordt nog veel mooier: je kunt met blockchaintoepassingen niet alleen cryptomunten administreren, maar ook zaken als eigendomsbewijzen of slimme contracten. Dergelijke toepassingen zijn ook binnen de vastgoedwereld interessant. Wie huurcontracten vastlegt met blockchaintechnologie weet zeker dat die huurcontracten gevalideerd zijn door beide partijen. En wat te denken van het kadaster? In feite kan de registrerende functie van het kadaster prima worden overgenomen door blockchain.

Optimisme of hype

Blockchain mag zich dan ook verheugen in veel belangstelling. Hype en hoop lijken het echter nogal eens te winnen van realiteitszin. Een typerende anekdote uit 2017: het Amerikaanse biotechnologiebedrijf Bioptix veranderde de naam in Riot Blockchain en zag de beurskoers prompt fors omhoog schieten. Een ander sign of the times is de schier oneindige hoeveelheid blockchain believers die hun evangelie verkondigen op al evenveel podia.

Als we die verhalen mogen geloven is blockchain de oplossing voor vrijwel alle problemen. De idealisten zien er bijvoorbeeld mogelijkheden
in om minderjarige vluchtelingen te herenigen met hun ouders of een einde te maken aan erbarmelijke werkomstandigheden in Congolese mijnen. Het optimisme doet onwillekeurig denken aan de dotcom hype die eind vorige eeuw de wereld in zijn greep hield. Hele volksstammen waren ervan overtuigd dat we een compleet nieuwe wereld in gingen waarin nooit meer recessies zouden plaatsvinden. Ze kregen ongelijk.

Prachtige mogelijkheden

Ook ondernemers zien mogelijkheden in blockchain. Het Nederlandse koffiebedrijf Moyee wil bijvoorbeeld op basis van blockchain-technologie de keten van koffieboer tot consument inzichtelijk maken – zodat u ziet welke koffieboer hoeveel verdient aan uw zak bonen en er desnoods ook nog een euro fooi aan kunt geven voor een fair inkomen. Prachtig. Nog een Nederlands voorbeeld, vooralsnog een pilot: blockchain in de kraamzorg. Via een app gebaseerd op blockchain kunnen ouders het aantal gewerkte uren van de kraamverzorgster goedkeuren. Bij deze proef is inmiddels ook wat realiteitszin ontstaan, zo blijkt uit een recent artikel op Zorgvisie. Men weet namelijk nog niet zeker of blockchain de gedroomde oplossing is: ‘Verbeteringen voor de kraamzorg zijn mogelijkerwijs ook deels met andere technieken dan enkel met blockchain te behalen’, aldus de betrokkenen.

Dat is de spijker op de kop. Blockchaintechnologie is nogal eens een omslachtige oplossing voor een probleem dat net zo goed zonder blockchain – dus met conventionele informatietechnologie en databases - zou kunnen worden opgelost. Decentraal klinkt mooi, maar is vaak ook erg inefficiënt. Sterker nog, soms is er helemaal geen probleem en wordt er toch gegrepen naar een blockchain oplossing.

Briljant bij vertrouwensproblemen

Die kritiek op het wat ongebreidelde blockchain enthousiasme neemt niet weg dat blockchain in bepaalde gevallen fantastisch is. Wanneer? Als er een vertrouwensprobleem is op te lossen. Denk even terug aan de Byzantijnse generaals. Wie in zo’n situatie zit heeft wel baat bij blockchain als ‘trustmachine’. Ook daarvan zijn prachtige voorbeelden beschikbaar. GUTS is een ticketplatform dat als missie heeft om misbruik door woekerhandel – een groot probleem in de tickethandel – uit te roeien. Het platform geeft tickets uit waarvan de verkoopprijs simpelweg niet is aan te passen, omdat zo’n aanpassing in de blockchain-toepassing onmogelijk is. Het effect: buitensporige winsten zijn niet meer mogelijk. Dat is echte vooruitgang waar de ‘trustmachine’ blockchain zich van zijn beste kant laat zien.

Kortom: blockchaintechnologie is geen duizend-dingen-doekje dat alle problemen oplost. En de meeste ondernemers hoeven er nu helemaal niks mee te doen, ook al omdat de technologie nogal in de kinderschoenen staat. Schaalbaarheid van toepassingen is bijvoorbeeld nog een uitdaging. En dan is er nog wat: blockchain moet ook integreren met bestaande systemen. Met een huurcontract, een eigendomsrecht of de herkomst van een pak koffiebonen in een blockchain kan niet worden geknoeid, maar dat neemt natuurlijk niet weg dat de eerste vastlegging moet deugen. Juist die koppeling tussen bestaande systemen en blockchain is nu vaak nog verre van volwassen.

Advies

Het beste advies aan ondernemers is eigenlijk dat ze zich moeten afvragen of ze een probleem hebben dat enigszins lijkt op dat van de Byzantijnse generaals. Een vertrouwensprobleem dus. Is dat het geval, dan is het goed om de ontwikkelingen rond blockchaintoepassingen wel op de voet te volgen. U kunt een congres bezoeken en de ontwikkelingen in de gaten houden. Maar laat u vooral niet gek maken. 

Nart Wielaard is strategisch scherpdenker op het snijvlak van maatschappij, technologie en bedrijfsleven. Hij brengt complexe ontwikkelingen terug tot begrijpelijke verhalen als gespreksleider, adviseur en schrijver. Zijn kennis ligt vooral op het gebied van big data, sustainability, ondernemerschap en nieuwe media.

Maakt blockchain­technologie de notaris ­overbodig?

Toen in de jaren ‘60 de moderne ­kopieermachine voor het eerst ­commercieel werd toegepast werd al gevreesd voor het lot van de ­notaris. Dat bleek achteraf nonsens te zijn, maar laat onverlet dat blockchaintechnologie het in zich heeft om het proces van eigendomsoverdracht van onroerend goed vergaand te digitaliseren.

DRIEFASENSTELSEL

In het wettelijke systeem kennen we voor de ­eigendomsoverdracht van onroerend goed een driefasenstelsel. In de eerste fase sluiten partijen een koopovereenkomst. In de tweede fase wordt vervolgens bij de notaris de notariële leveringsakte getekend. Tot slot vindt in de derde fase centrale registratie van de notariële akte van ­levering plaats. Dit gebeurt door een notaris bij het Kadaster, ook wel ‘bewaarder’ genoemd.

De blockchaintechnologie zou een verandering teweeg kunnen brengen in de derde fase, ­waarbij de eigendomsoverdracht geregistreerd wordt. Een blockchain werkt op basis van het principe van decentrale registratie doordat een groep van mensen/bedrijven met elkaar verbonden in een netwerk de informatie bewaren. Omdat bij blockchain er niet één bewaarder is, maar een netwerk van bewaarders, zou dit de kans op ­fouten bij eigendomsoverdracht verkleinen. Er zitten nog wel behoorlijk wat haken en ogen aan. Gebrek aan privacy, praktische uitvoer­baarheid, fraudegevoeligheid en allerhande ­gebruiksfouten maken de techniek vooralsnog onbruikbaar. De verwachting is echter dat de techniek zodanig wordt doorontwikkeld dat ­binnen een aantal jaren een blockchain wel bruikbaar is om eigendomsoverdracht van ­onroerend goed te faciliteren. Mede daarom ­besteedt de Koninklijk Notariële Beroepsorganisatie (KNB), die dit jaar 175 jaar bestaat, veel aandacht en tijd aan onderzoek naar blockchaintechnologie.

NOTARIS VS BLOCKCHAIN

De notaris heeft allerlei taken en verantwoordelijk­heden rondom thema’s als rechtszekerheid en rechtsbescherming bij de eigendomsoverdracht van onroerend goed. Bovendien beoordeelt hij/zij of er geen onbeantwoorde vragen zijn die een overdracht kunnen vertragen, belemmeren of verhinderen. Deze taken en verantwoordelijk­heden blijven ook ingeval van registratie door middel van een blockchain relevant.

Kan een blockchain notarissen vervangen? Daarbij moeten we ons de vraag stellen of we -met of zonder blockchain- een functionaris (lees: notaris) verantwoordelijk moeten houden voor de registratie van eigendomsoverdracht van onroerend goed. Iemand met kennis van ­zaken, die autonoom, onafhankelijk en ­onpartijdig is en maatschappelijke verant­woordelijkheid draagt en als zodanig toezicht houdt op het proces.

TECHNIEK VS MENS

Alhoewel ik de technische toepassing van blockchain niet eens zo goed begrijp, lijkt het me ­gewenst dat een notaris betrokken blijft bij de ­eigendomsoverdracht van onroerend goed. Een blockchain kan de rol van de notaris niet eenvoudig overnemen. De mens laat zich niet leiden door techniek maar andersom wordt techniek wel ­gecontroleerd door de mens.

Het is belangrijk dat het notariaat zich als ­bruikbaar instituut voor de begeleiding van het proces van eigendomsoverdracht blijft ­manifesteren. Mede daarom is het logisch dat de blockchaintechnologie door de ­Konin­klijke Notariële Beroepsorganisatie
wordt omarmd. 

 

Welkom! Deze website maakt gebruik van cookies

Deze website maakt gebruik van cookies om uw ervaring op onze website te verbeteren. We gebruiken deze cookies alleen voor het verzamelen van analytische gegevens. Deze gegevens zijn volledig anoniem en uw privacy wordt hierin niet aangetast.